Morelli

08 APRIL 2019 TOT 15 MAART 2020

In zijn vroege carrière schilderde de Franse kunstenaar François Morellet voornamelijk figuratief. Toch wordt hij vandaag de dag wereldwijd gezien als één van de meest toonaangevende kunstenaars van de Concrete kunst. Ook wel bekend als Geometrisch abstracte kunst.

Naast de schilderkunst hield hij zich in zijn werkzame bestaan ook bezig met grafische kunst, beeldhouwkunst en lichtkunst in de vorm van installaties. Lijnen, driehoeken en vierkanten, vatte hij in een lineaire, systematische stijl; geschilderd, geplakt met tape, vervaardigd uit metaal, hout of neonbuizen.

Geometrie

Vanaf de jaren 50 kenmerkte zijn werk zich door een geometrisch abstracte vormentaal. Morellet liet zich inspireren door veel kunstenaars. Voor zijn vroege werk keek hij naar de kunst van Oceanië, in het bijzonder de Tapa met de herhaaldelijk geometrische vormentaal. Ook het abstracte werk van de Frans-Russische schilders Serge Charchoune en Pierre Dmitrienko waren belangrijk voor Morellet. Maar de twee kunstenaars die hem echt in vervoering brachten met hun geometrisch abstracte kunst waren de Zwitserse kunstenaar Max Bill (4 Double Couleurs dans le Blanc, Verzameling Würth, inv. 2626) en de Nederlandse kunstenaar Piet Mondriaan.

Mondriaan, net als Morellet ook begonnen als schilder van figuratieve kunst, is het boegbeeld van de pure abstractie. De streng geometrische vormentaal kenmerkt zich door orde, rationaliteit en planmatigheid. De lijnen, kleuren en vormen werden veelal op een mathematische manier uitgewerkt. Deze mathematische aanpak van Mondriaan inspireerde Morellet in zijn systematische manier van werken.

Ook Victor Vasarely, ’de vader’ van de optische kunstbeweging, inspireerde Morellet met zijn geometrisch abstracte vormentaal. In 1957 ontstond er een vriendschap tussen de twee kunstenaars. Het werk van Vasarely beïnvloedde ook de kunstenaars van ‘Groupe de Recherche d’Art Visuel’ (G.R.A.V.). In 1960 richtte Morellet samen met Joël Stein, Yvaral (zoon van Vasarely), Julio Le Parc, Francisco

morelli folder

Toeval en Ironie

Naast beweging en optica was Morellet geïnteresseerd in het gebruik van formules, logica én het toevalselement, dat resulteerde in levendige optische effecten. Een voorbeeld hiervan is Sphère-trames uit 1962 (Verzameling Würth, inv. 6626), een dynamisch kunstwerk bestaande uit gekruiste stalen staven en rasters.

Het toevalselement implementeerde Morellet in zijn composities, waarbij het exacte resultaat onverwachte patronen liet zien. Een voorbeeld hiervan is Répartition aléatoire de 40.000 carrés suivant les chiffres pairs et impairs d’un annuaire de téléphone (50% magenta, 50% blue) uit 1960 (Verzameling Würth inv. 4664). Of het vakje rood of blauw werd, hing af van de numerieke waarde van een nummer uit een telefoongids.

Voor Morellet was de verbinding tussen enerzijds de perfectie van het systematische en anderzijds de imperfectie van de mens in dit kunstwerk, humor. Vanaf 1968 greep Morellet terug op zijn vroegere geometrische ontwerpen uit de jaren 50. Met het verschil dat hij de oorspronkelijke motieven veranderde in monumentale kunstwerken in de ruimte. Ook kreeg de ironie steeds meer een prominente rol in zijn werk. Al speelde volgens Morellet de achtergrond en de persoonlijkheid van de toeschouwer hierbij een belangrijke rol.

Cet humour, dans mon travail je le sens toujours présent,

bien que certains, sans doute, ne le voient jamais’.

‘Deze humor is voor mij altijd aanwezig in mijn werk, terwijl

sommigen, zonder twijfel, deze nooit zullen zien’.

 

Op het eerste gezicht toont het werk van Morellet niets van een aanwezige dubbelzinnigheid. De titel van het kunstwerk en de context waarin het werk wordt gepresenteerd, verraden echter meer. Het kunstwerk krijgt hierdoor meer lading en betekenis. Hier is ook de vergelijking met Marcel Duchamp te maken, die ook zijn kunstwerken voorzag van titels die doordrongen waren van woordgrappen en toe-spelingen. Ondanks dat Morellet een steeds sterkere drang kreeg om zijn eigen concrete kunst op de hak te nemen, bleef hij trouw aan de systematische en geometrische kunst. De ironie in zijn werk is als het ware een uitnodiging om zijn werk en kunst in het algemeen te relativeren.

Morelli2

Internationaal

De geometrisch abstracte kunstwerken van Morellet sluiten aan bij de ontwikkeling in de internationale beeldende kunst en passen bij het Minimalisme. Hierdoor wordt zijn werk vaak in verband gebracht met de alom geprezen Amerikaanse kunstenaars Donald Judd, Frank Stella en Sol LeWitt. De kunst van Morellet geniet internationale bekendheid en ze wordt wereldwijd tentoongesteld. Ook maakte Morellet veel objecten voor de openbare ruimte, waaronder La Défonce (1990) in de Parijse wijk La Défense. De tentoonstelling ‘François Morellet - Geometrie en Ironie’ bevat 29 kunstwerken uit de Verzameling Würth. Sommige hiervan bestaan uit meerdere objecten. De getoonde kunstwerken zijn allen afkomstig uit de periode van 1961 tot en met 2005.