Persberichten algemeen

Admiraliteitsschip ‘De 7 Provinciën’: Ambachtelijk vakwerk en moderne apparatuur gaan hand in hand

‘Moderne bevestigingsmaterialen maken realisatie ambachtelijke verbindingen eenvoudiger’

‘De 7 Provinciën’. Dit is de naam van het beroemdste oorlogsschip uit de 17 e eeuw van Admiraal Michiel Adriaensz. De Ruyter, dat momenteel zo natuurgetrouw mogelijk wordt gereconstrueerd op de Bataviawerf in Lelystad. Evenals bij het VOC schip ‘Batavia’ die eerder op de Bataviawerf werd gebouwd, worden ook bij deze houten driemaster geen concessies gedaan in het kader van de moderne tijd. En hoewel er af en toe wordt gewerkt met moderne bevestigingsmiddelen, gereedschappen en machines van Würth Nederland om de aanwezige vrijwilligers arbeidsrelevante kennis mee te kunnen geven, is de afwerking in alle gevallen ambachtelijk. Moderne machinesporen zijn immers niet gewenst.

De 7 Provinciën en de Batavia zijn in hun soort de grootste projecten ter wereld. Het VOC-schip ‘Batavia’ was het eerste 17 e eeuwse schip dat op deze werf in de negentiger jaren met geld van donateurs, sponsors en betalende bezoekers werd nagebouwd. Toen de Batavia klaar was, is de werf kort daarna begonnen met het leggen van de kiel van ‘De 7 Provinciën’. Evenals bij de ’Batavia’ moest echter ook nu weer eerst grondig historisch onderzoek worden gedaan, naar onder meer zaken als het zeilplan, de bewapening, het tuigage en de ornamentiek, alvorens daadwerkelijk met de bouw kon worden begonnen.

Vakwerk
Uitgangspunt bij de bouw van schepen als de Batavia en De 7 Provinciën is dat alles zo waarheidsgetrouw mogelijk moet worden nagebootst. Niet alleen qua afmetingen en gebruikte materialen, maar ook voor wat betreft de wijze waarop wordt gewerkt. Zo wordt het schip voor het grootste deel vervaardigd van ruim 2000 m 3 Deens eikenhout (40% zaagafval en –uitval meegerekend). Hout dat al bij de inkoop wordt geselecteerd op de juiste vorm. Voor bepaalde delen op het schip moet het hout namelijk een bepaalde bocht hebben en voor andere delen moet het hout weer kaarsrecht zijn. In de regel worden alle bomen die voor ‘De 7 Provinciën’ worden gerooid, in Denemarken ook direct weer opnieuw aangepland. Behalve hout is er voor dit schip naar schatting ook ruim 60 ton ijzerwerk nodig voor het vervaardigen van klinkbouten, spijkers, nagels, beslag voor in de masten en voor hang- en sluitwerk. Dit ijzer komt als ruw materiaal binnen en wordt in de smederij op ambachtelijke wijze verwerkt tot het gewenste eindproduct. Nieuwe bevestiging- en montagematerialen van Würth Nederland, zoals bijvoorbeeld M18 en M24 draadeinden, worden bij de bouw van dit schip eigenlijk alleen gebruikt voor tijdelijke doeleinden. In alle gevallen wordt het moderne bevestigingsmateriaal als de bewerking bijna is voltooid weer verwijderd en vervangen door een 17 e eeuwse verbinding, zoals een klinknagel of houten nagel. De belangrijkste reden waarom voor deze aanpak wordt gekozen, is het kunnen garanderen van de veiligheid van de mensen die aan het schip werken. Sommige delen van het schip wegen namelijk tonnen. Om deze delen steeds opnieuw weer te moeten monteren en demonteren totdat ze precies passen is al lastig met een moderne verbinding, laat staan met een oorspronkelijke verbinding uit de 17 e eeuw. Het schip wordt uiteindelijk, afhankelijk van de sterk fluctuerende inkomsten uit entreegelden, gecompleteerd met 80 bronzen kanons, die gezamenlijk een totaal gewicht hebben van maar liefst 140 ton.

Bouwsteigers

Omdat het zeilschip een eigenzinnige vorm heeft, worden ook de bouwsteigers in de vorm van het schip volledig in eigen beheer gemaakt. De bouwsteiger, die gedurende de bouwfase permanent blijft staan, heeft een lengte van maar liefst 60 meter en 2 niveaus. Dit is volledig afgestemd op de lengte over de stevens van het schip, namelijk bijna 50 meter. In tegenstelling tot bij de schepen, wordt voor de vervaardiging van de bouwsteigers en de gebouwen op het terrein van de Bataviawerf wel gewerkt met moderne bevestigingsmaterialen, zoals houtfretten, moeren, ringen en schroeven. Zo worden houtverbindingen van de steigers vervaardigd met de allernieuwste Assy 3.0 schroeven van Würth Nederland, met een spoed van 30º en 5º en een AW-aandrijving. Deze twee graden schroeven zijn zowel in verzinkte uitvoering als in RVS-uitvoering toegepast. In tegenstelling tot bij de schepen spelen aspecten als duurzaamheid, efficiency ten aanzien van de bouwsnelheid en de bouwkosten een belangrijke rol bij de bouw van de gebouwen en de steigers op het 1000 m 2 grote terrein van de Bataviawerf. Het bouwteam moet immers zoveel mogelijk bezig zijn met de historische schepen.

Bouwteam

Dagelijks werken zo’n 40 deelnemers aan het scholingsproject samen met vrijwilligers en leermeesters, al dan niet in het kader van een werkervaringsproject, mee aan de tot standkoming van ‘De 7 Provinciën’. Deze deelnemers zijn verdeeld over kleine groepen, die allen opereren onder de bezielende leiding van een leermeester in vast dienstverband. De meest complexe handelingen worden te allen tijde tijdens het bouwproces uitgevoerd door de leermeester, onder toeziend oog van de deelnemers. Eigenlijk conform het leermeester-gezel-systeem zoals dat vroeger werd toegepast. Om alle activiteiten met betrekking tot het toeristische bedrijf rondom het schip in goede banen te leiden zijn er verder elke dag nog eens honderden vrijwilligers actief in de publieke ruimtes, en op de kantoren. Grofweg dragen jaarlijks zo’n 250 vrijwilligers hun steentje bij aan het succes van deze werf.

Technische eisen

Het meest kritisch bij de bouw van deze 900 ton wegende driemaster uit de Gouden Eeuw zijn de scheepsbouwtechnische eisen waaraan voldaan moet worden, zoals de stabiliteitseisen. Hoewel er speciaal voor historische vaartuigen als deze een aparte categorie is gecreëerd in dit stelsel van eisen, is het nog wel eens conflicterend met de 17 e eeuwse bouwwijze. Het bouwteam moet dus voortdurend overleg voeren hierover met de divisie Scheepvaart van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Zo moet er bijvoorbeeld voor elk kanon dat op het dek geplaatst gaat worden een geschutspoort in de romp worden gemaakt. Openingen die tegenwoordig eigenlijk niet meer mogen. Om dit probleem te kunnen ondervangen is nu besloten om alle geschutspoorten op een zodanige wijze af te dichten dat de poorten toch waterdicht zijn.

Tenslotte

Het bouwen van historische schepen, zoals dat op de Bataviawerf in Lelystad gebeurt, is niet alleen bijzonder om dat het keer op keer gaat om miljoenen kostende projecten die volledig gefinancierd worden met geld van donateurs, betalende bezoekers en sponsors maar ook omdat het een unieke combinatie is van een werkende werf, een toeristische attractie en een leerschool. Dé manier bij uitstek dus om de geschiedenis leerzaam en attractief te houden, ook voor de aanstormende generatie.